Wanneer u als ondernemer besluit te scheiden, heeft dit doorgaans ook impact op de onderneming. Dit geldt zowel voor een eenmanszaak als voor een bv. Een eigen bedrijf maakt een scheiding aanzienlijk complexer.
U krijgt vragen voorgelegd zoals:
- Kan de onderneming voortgezet worden?
- Heeft uw partner recht op een deel van (de waarde van) het bedrijf?
- Wat gebeurt er met het pensioen?
- Welke financiële gegevens zijn relevant bij het berekenen van alimentatie?
Deze advieswijzer biedt een overzicht van enkele belangrijke aspecten waarmee u als ondernemer geconfronteerd kunt worden tijdens een echtscheiding. Het zijn complexe kwesties die om professionele begeleiding vragen. Met deze advieswijzer kunt u uw persoonlijke situatie in kaart brengen en worden onderwerpen behandeld zoals:
- Huwelijksvermogensregime: is er sprake van een algehele gemeenschap van goederen (vóór 2018), een beperkte gemeenschap van goederen (vanaf 2018) of zijn er huwelijkse voorwaarden of partnerschapsvoorwaarden opgesteld?
- Is het Nederlands recht van toepassing? Dit kan relevant zijn als u na uw huwelijk in het buitenland heeft gewoond of als u en uw partner (ook) een andere nationaliteit bezitten.
- Rechtsvorm van uw onderneming: betreft het een eenmanszaak, vof, maatschap, bv of een andere structuur? Staat de onderneming op uw naam en/of op de naam van uw partner? Werken jullie beiden in de onderneming? Is er een regeling getroffen met betrekking tot de eigendom van en/of het recht op een deel van de waarde van de onderneming?
- Vermogens- en inkomenspositie: wat valt onder uw privé- en zakelijk vermogen? Waaruit bestaat het gezinsinkomen? Heeft u kinderen?
- Pensioenen: welke regelingen hebben u en uw partner getroffen? Welke aanspraken hebben jullie beiden opgebouwd voor en tijdens het huwelijk?
- Fiscaliteit: wat zijn de fiscale consequenties van de scheiding? Moet u fiscaal afrekenen over de waarde van de onderneming? Op welke fiscale valkuilen moet u letten?
Tip! Controleer regelmatig of uw huwelijksvermogensregime nog aansluit bij uw zakelijke en privébelangen. Zorg ervoor dat u goed geïnformeerd bent over de actuele wet- en regelgeving.
Let op! Sinds 1 januari 2018 is de beperkte gemeenschap van goederen de standaard voor nieuwe huwelijken. In plaats van één gezamenlijk vermogen zijn er drie vermogens: een huwelijksvermogen en een apart vermogen voor elk van de echtgenoten. Voorhuwelijks ondernemingsvermogen valt buiten de beperkte gemeenschap.
Een redelijke vergoeding voor kennis, vaardigheden en arbeid moet aan de gemeenschap worden verstrekt, voor zover deze vergoeding niet al op andere manieren ten goede is gekomen aan de echtgenoten. Dit vraagt om een zorgvuldige administratie gedurende het huwelijk. Het is raadzaam om de waarde van de voorhuwelijkse onderneming goed te bepalen en vast te leggen op welke basis dit is gebeurd.
Als gevolg van de nieuwe wettelijke regeling is het overeenkomen van huwelijkse voorwaarden in het algemeen van nog groter belang.
Verdeling vermogen
Bij een totale of gedeeltelijke gemeenschap vindt er bij een scheiding een verdeling plaats van het vermogen dat in de gemeenschap is gevallen. Beide partijen hebben recht op hun aandeel in de gemeenschap. Voor de verdeling is het noodzakelijk om het ondernemingsvermogen of de aandelen te waarderen, mits deze tot de gemeenschap behoren.
Huwelijkse of partnerschapsvoorwaarden
Zonder huwelijkse of partnerschapsvoorwaarden behoort de (waarde van de) onderneming tot de te verdelen gemeenschap; met uitzondering van het voorhuwelijks ondernemingsvermogen in het geval van een beperkte gemeenschap van goederen. In dat geval kan er wel een redelijke vergoeding aan de gemeenschap zijn voor de kennis, vaardigheden en arbeid die een echtgenoot ten behoeve van die onderneming heeft ingezet, mits een dergelijke vergoeding niet al op andere manieren ten goede komt of is gekomen aan beide echtgenoten.
Misschien heeft u in uw huwelijkse of partnerschapsvoorwaarden specifieke bepalingen opgenomen met betrekking tot de rechtmatigheid van het eigen bedrijf. Denk hierbij aan een verrekenbeding, waarbij de waarde van het geheel of een deel van de onderneming moet worden verrekend.
Het is ook mogelijk dat u een jaarlijks verrekenbeding in uw huwelijkse of partnerschapsvoorwaarden heeft opgenomen, waar u nooit actie op heeft ondernomen. Bij een echtscheiding gaat de wet er in principe van uit dat uw totale vermogen met elkaar verrekend moet worden.
Tegenbewijs is mogelijk, maar in de praktijk blijkt dit vaak erg moeilijk te zijn. Daarnaast kan het voorkomen dat er jaarlijkse berekeningen zijn uitgevoerd, maar dat deze niet correct zijn; bijvoorbeeld omdat de opgepotte winsten in de bv niet zijn meegenomen, terwijl dat wel noodzakelijk was. Dit leidt ertoe dat of de berekeningen opnieuw moeten worden uitgevoerd (wat vaak complex is), of dat het totale vermogen alsnog verrekend moet worden.
In het kader van een echtscheiding kan er een verzoek tot afwikkeling van de huwelijkse voorwaarden worden ingediend. Dit kan betrekking hebben op de verdeling van een eenvoudige gemeenschap of een verrekening volgens een verrekenbeding. Daarnaast is het vaak moeilijk om achteraf precies vast te stellen wat er tussen de partijen verrekend dient te worden.
Let op! Als u voor het huwelijk een eenmanszaak had die u tijdens het huwelijk met beperkte gemeenschap van goederen (dus alleen bij huwelijken gesloten na 1 januari 2018) in een besloten vennootschap heeft ingebracht, dan wordt deze besloten vennootschap niet automatisch gezien als een voorhuwelijkse onderneming. Dit kan inhouden dat de vennootschap gemeenschappelijk is geworden en dat uw partner recht heeft op de helft van de waarde van de aandelen in de vennootschap.
Het kan dus zijn dat u als ondernemer de waarde van uw onderneming moet delen met uw (ex-)partner. De activa en passiva van het bedrijf moeten hiervoor op een reële manier worden gewaardeerd. De scheiding brengt het risico met zich mee dat het uitkopen van de ex-partner de continuïteit van het bedrijf kan bedreigen. Wanneer het bedrijf de belangrijkste bron van inkomsten vormt, is het essentieel om naar passende oplossingen te zoeken. Denk hierbij ook aan het (tijdelijk) behouden van een belang in de onderneming door uw ex-partner. Daarnaast kan er ook rekening gehouden worden met andere bezittingen of het overnemen van schulden.
Let op! Controleer of er bij de bedrijfsfinanciering ook privézekerheden zijn verstrekt, zoals een hypotheek op de woning. Dit vereist extra aandacht bij de afhandeling van de scheiding.
Pensioenverevening
Tijdens een echtscheiding heeft de ex-partner in principe recht op de helft van het ouderdomspensioen dat tijdens het huwelijk is opgebouwd. Dit staat bekend als pensioenverevening. De ex-partner ontvangt dan een voorwaardelijk recht. Bovendien heeft de ex-partner recht op een bijzonder partnerpensioen of nabestaandenpensioen.
Tip! U heeft de vrijheid om samen met uw (ex-)partner een alternatieve verdeling te bespreken of zelfs te besluiten om geen verevening van het ouderdomspensioen uit te voeren. Ook is conversie van pensioen een optie. Dit houdt in dat u de pensioenrechten van uw ex-partner omzet naar een eigen pensioen, waardoor u niet langer aan elkaar verbonden bent. Als u afwijkt van de wettelijke regeling, dient dit vastgelegd te worden in de huwelijkse voorwaarden of in het echtscheidingsconvenant.
Let op! U moet expliciet afzien van het bijzonder partnerpensioen/nabestaandenpensioen als dat gewenst is.
Fiscale gevolgen pensioen
Over pensioen in eigen beheer moest u voor 1 januari 2020 een beslissing nemen, aangezien opbouw sinds 1 juli 2017 niet meer mogelijk is. Als u ervoor koos om het pensioen in eigen beheer ongewijzigd te laten (zonder verdere opbouw) en u gaat scheiden, dan blijft uw ex-partner voor zijn of haar aandeel in het reeds opgebouwde pensioen in eigen beheer afhankelijk van de gang van zaken binnen uw bv. De bv fungeert immers in dit geval als pensioenuitvoerder. Dit kan nadelig zijn voor uw ex-partner, die kan eisen dat het pensioenaandeel op een andere plek wordt ondergebracht. U en uw bv zijn verplicht hieraan mee te werken. Dit is alleen anders als het afstorten van het pensioen aantoonbaar de continuïteit van uw onderneming in gevaar brengt. Daarnaast mag het afstorten er niet voor zorgen dat uw eigen pensioen in gevaar komt. Als dat wel het geval is, moet er sprake zijn van post-relationele solidariteit, en moet de ex-partner ‘meedelen’ in het eventuele tekort, waardoor hij of zij minder pensioen ontvangt, maar wel het volledige recht behoudt op een deel in de eigen bv.
Tip! U en uw (ex-)partner hebben te allen tijde de vrijheid om te kiezen voor een alternatieve financiële oplossing.
Als u ervoor koos om de pensioenaanspraak in eigen beheer af te kopen met een belastingkorting of deze om te zetten in een oudedagsverplichting, dan verliest uw partner zijn of haar rechten op een deel van het in eigen beheer opgebouwde ouderdomspensioen (partnerpensioen). Uw partner moet mogelijk ‘passend’ worden gecompenseerd. ‘Passend’ kan ook inhouden dat u samen met uw partner schriftelijk vastlegt dat compensatie (uitsluitend) plaatsvindt bij uw overlijden of bij echtscheiding. Daarnaast geldt dat elke keuze fiscale voordelen kan opleveren, maar ook kan leiden tot ongewenste fiscale complicaties, dus deze moeten vooraf goed in kaart worden gebracht.
Let op! In specifieke gevallen wordt de partnercompensatie belast als een periodieke uitkering en/of kan deze worden afgetrokken als onderhoudsverplichting.
Alimentatie
Zelfs na een scheiding blijven u en uw ex-partner verantwoordelijk voor elkaar en de kinderen door bij te dragen aan de kosten van levensonderhoud (alimentatie). Voor het berekenen van de alimentatie zijn de zogenaamde ‘Tremanormen’ van toepassing. Voor ondernemers is het cruciaal om niet alleen naar de financiële overzichten uit het verleden te kijken, maar ook naar de kasstroom, prognoses en informatie over de onderneming en de branche.
Duur partneralimentatie
Als een van de ex-partners onvoldoende inkomen heeft om van te leven, is de andere partner verplicht bij te dragen aan de kosten. Voor verzoekschriften die na 1 januari 2020 zijn ingediend, geldt dat de partneralimentatie in duur beperkt is. De duur van de alimentatiebetalingen is afhankelijk van diverse factoren, zoals de lengte van het huwelijk, de leeftijden van de betrokkenen, de leeftijd van eventuele kinderen en het moment waarop AOW wordt ontvangen. Een veelvoorkomende misvatting is dat de periode van partneralimentatie altijd vijf jaar bedraagt.
In tegenstelling tot partneralimentatie is kinderalimentatie voor de betaler niet aftrekbaar en voor de ontvanger onbelast.
Let op! Partneralimentatie is aftrekbaar voor de betaler en belast voor de ontvanger. Voor de ontvanger van alimentatie zijn de advocaatkosten die hiermee gepaard gaan aftrekbaar, mits de procedure om alimentatie te verkrijgen succesvol is. Dit geldt ook als de ontvanger geen succes heeft, maar er wel een redelijke kans op succes was. Degene die alimentatie moet betalen, kan de advocaatkosten niet aftrekken. Dit staat los van de vraag of de procedure voor de persoon van wie de betaling wordt geëist succesvol is geweest.
U kunt zelf afspraken maken over de hoogte en de duur van de alimentatie, afhankelijk van uw eigen inzicht en mogelijkheden. Zorg ervoor dat deze afspraken volledig en duidelijk worden vastgelegd in een echtscheidingsconvenant. Voorkom onenigheid over het ondernemersinkomen en de verdeling van de onderlinge draagkracht. Bovendien is het cruciaal voor een ondernemer om dubbeltellingen te vermijden. Toekomstige geldstromen van de onderneming mogen niet dubbel worden geteld, dat wil zeggen zowel bij de waardering van de aandelen als bij de alimentatie.
Kinderalimentatie
De kosten voor de kinderen (ook wel behoeften genoemd) worden in principe berekend op basis van het netto gezinsinkomen van de betrokken partijen op het moment van scheiding. Daarnaast wordt er rekening gehouden met het aantal kinderen in het gezin en hun leeftijd. Ook kunnen hoge (netto) oppaskosten voor en na de scheiding in overweging worden genomen.
Bij het vaststellen van de financiële draagkracht van ouders voor kinderalimentatie wordt een formule gebruikt die is vastgelegd in de Tremanormen. Op basis van het netto besteedbaar inkomen wordt berekend wat een ouder redelijkerwijs kan bijdragen aan de kosten van de kinderen. De formule houdt rekening met de bijstandsnorm en een component voor woonlasten.
Als er schulden worden afgelost of als iemand bijzondere verplichtingen heeft, zoals een arbeidsongeschiktheidsverzekering, kan de formule hierop worden aangepast. Ouders die scheiden, hoeven minder kinderalimentatie te betalen naarmate zij meer zorg voor de kinderen dragen (zorgkorting).
Let op! Bij kinderalimentatie kan er sprake zijn van een samenloop van onderhoudsverplichtingen. Dit is het geval wanneer er bijvoorbeeld een onderhoudsplichtige stiefouder is of wanneer de ouders kinderen hebben met verschillende partners. Dit heeft ook invloed op de berekening.
Let op! In tegenstelling tot partneralimentatie is kinderalimentatie voor de betaler niet aftrekbaar en voor de ontvanger onbelast.
Fiscale gevolgen echtscheiding
Een echtscheiding kan verschillende fiscale gevolgen hebben voor de partners die scheiden. Zodra u het verzoek tot echtscheiding of scheiding van tafel en bed heeft ingediend en u niet langer op hetzelfde adres staat ingeschreven, bent u geen fiscaal partner meer. In datzelfde jaar kunt u echter nog wel kiezen om uw belastingaangifte als fiscale partners in te vullen. Dit is het jaar daarop niet meer mogelijk. Als u geen fiscaal partner meer bent, heeft dit vooral directe gevolgen voor enkele regelingen in de inkomstenbelasting en voor eventuele toeslagen. In grote lijnen betreft het de volgende regelingen.
Doorschuiffaciliteit
Behoort het ondernemingsvermogen tot de te ontbinden gemeenschap van de (huwelijks)partners? In dat geval wordt het gedeelte van uw onderneming dat volgens het huwelijksvermogensrecht aan uw partner toekomt, bij de ontbinding van de gemeenschap geacht te zijn overgedragen tegen de reële waarde. U moet als ondernemer afrekenen over de fiscale meerwaarde (goodwill, reserves en stille reserves) van dit deel van de onderneming. Echter, onder bepaalde voorwaarden hoeft er niet afgerekend te worden en is er een belastingvrije doorschuiffaciliteit van toepassing.
Regeling terbeschikkingstelling (TBS)
Wanneer u een vermogensbestanddeel (zoals een pand) beschikbaar stelt aan de onderneming, aanmerkelijk belang vennootschap of de werkzaamheden van een verbonden persoon, is de TBS-regeling van toepassing op dit vermogensbestanddeel. Partners worden voor de TBS-regeling beschouwd als verbonden personen. De positieve en negatieve voordelen die voortkomen uit dit vermogensbestanddeel worden belast als resultaat uit overige werkzaamheden (box 1). Bij echtscheiding eindigt de verbondenheid en de terbeschikkingstelling, en er vindt een fiscale afrekening plaats over het betreffende (aandeel in het) TBS-vermogen, tenzij er een doorschuiffaciliteit (fiscale begeleiding) van toepassing is. Dit is vaak niet het geval bij huwelijkse voorwaarden. Het vermogensbestanddeel valt onder uw vermogen en alleen u bent verantwoordelijk voor de TBS-regeling.
Aanmerkelijk belang (AB)
Als u en uw partner een aanmerkelijk belang (AB) hebben, kan de scheiding ertoe leiden dat een of beide partners niet langer een aanmerkelijk belang bezitten. Dit resulteert in een fictieve vervreemding volgens de AB-heffing, wat leidt tot een fiscale afrekening. Onder bepaalde voorwaarden is er ook hier een doorschuiffaciliteit van toepassing.
Eigenwoningregeling
Bij een echtscheiding verlaat meestal een van de partners de woning. Op dat moment is deze woning voor de vertrekkende partner niet langer een hoofdverblijf, waardoor de eigenwoningregeling en de bijbehorende hypotheekrenteaftrek voor dit aandeel in de woning komen te vervallen. Echter, mits de ex-partner in de woning blijft wonen, blijft de eigenwoningregeling op basis van de scheidingsregeling nog maximaal twee jaar na vertrek van kracht. Naast de scheidingsregeling zijn er ook tal van fiscale valkuilen wanneer er een eigen woning betrokken is. De aftrekbaarheid van de eigenwoningrente kan (deels) in gevaar komen als er geen goede afspraken over zijn gemaakt.
Tot slot
Een scheiding vereist deskundige fiscale ondersteuning. Er zijn tal van regels waar u rekening mee moet houden. Vergeet ook niet de verdeling van lijfrenten en kapitaalverzekeringen. Wij staan klaar om u te begeleiden in dit ingewikkelde proces.
Disclaimer
Hoewel bij de samenstelling van deze Advieswijzer de uiterste zorg is nagestreefd, wordt geen aansprakelijkheid aanvaard voor onvolledigheden of onjuistheden. Vanwege het brede en algemene karakter van de Advieswijzer, is deze niet bedoeld om alle informatie te verschaffen die noodzakelijk is voor het nemen van financiële beslissingen.
Bron: SRA – Publicatiedatum: 02-06-2025